fbpx
 

ZİHİN EGZERSİZLERİNİN BİLİŞSEL GELİŞİME ETKİSİ

ZİHİN EGZERSİZLERİNİN BİLİŞSEL GELİŞİME ETKİSİ

Sayın Mevlüt Cırık ve sayın Ayşin Akdağ ‘ın birlikte çalışarak hazırlamış oldukları “Zihin Egzersizlerinin Bilişsel Gelişime Etkisi The Effect Of Mind Exercises On Cognitive Development” konulu makale International Journal of Scientific and Technological Research (Uluslararası Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Dergisi) tarafından yayınlanmıştır.

GETAP Çocuğunuzun geleceğini belirler

Zihin Egzersizlerinin Bilişsel Gelişime Etkisi
Özet
Bu araştırma, zihin egzersizlerinin bilişsel gelişim alanlarına etkisini incelemek amacıyla yapılmıştır.
Araştırmaya yaşları 5-15 arası değişen 29 birey katılmıştır. Araştırmaya katılan bireylere 24 haftalık
zihin egzersizleri programı uygulanmış, gruba programın öncesinde ve sonrasında Bilişsel
Değerlendirme Sistemi (CAS) ölçeği uygulanarak elde edilen verilerin analizi yapılmıştır. Araştırma
sonucunda CAS ölçeğiyle ölçülen bilişsel endeks puanlarında ve toplam zeka puanında anlamlı
derecede artış olduğu ortaya çıkmıştır.
.
Anahtar Kelimeler: Bilişsel Değerlendirme Sistemi (CAS), GETAP zihin egzersizleri, bilişsel gelişim.
1. Giriş
Zekâ, psikoloji alanında, üzerinde en çok araştırma ve tartışma yapılan konulardan biridir. Zekânın alan
yazında pek çok tanımı bulunmaktadır. Ancak psikometrik açıdan tanımlandığında zekâ, bireyin bir
zekâ testinde gösterdiği başarının, aynı yaş ve özellikleri taşıyan norm grubunun gösterdiği başarıyla
karşılaştırılması sonucu zekâ puanı (IQ) olarak isimlendirilen tekil bir puan olarak tanımlanmaktadır
(Brody, 1999).
International Journal of Scientific and Technological Research www.iiste.org
ISSN 2422-8702 (Online)
Vol 4, No.2, 2018
47 | P a g e
www.iiste.org
Zekanın tekil bir nicelik olarak benimsenerek ölçülmeye başlanması Spearman’a dayandırılsa da
öncesinde de bireylerin zeka açısından sınıflandırılmasına yönelik Galton, Boas, Gilbert, Binet ve
Wagner tarafından yapılan çalışmaların bulunduğu bilinmektedir (Spearman, 1904). Spearman’ın
çalışmaları sonrasında zekanın bireyleri tanılamaya yönelik olarak kliniklerde kullanılmaya başlanması,
zeka ve zeka ölçekleri çalışmalarını hızlandırmıştır. Bu çalışmalar sonucunda birçok zeka kuramı ve
zeka ölçeği ortaya çıkmıştır (Kamphaus vd, 1997).
Zeka alanında en önemli gelişme ise Cattell-Horn-Carroll (CHC) kuramının geliştirilmesi olmuştur.
CHC Kuramı, Cattell ve Horn’un Akıcı Zekâ (Gf)-Kristalize Zekâ (Gc) modeliyle Carroll’un üç
katmanlı zekâ modelinin McGrew tarafından birleştirilmesiyle 1997 yılında geliştirilmiştir (McGrew,
2009). Kurama göre en üst katmanda genel zekâ (g) yer almaktadır. Orta katmanda ise Akıcı Zekâ (Gf),
Kristalize Zekâ (Gc), Niteliksel Akıl Yürütme (Gq), Okuma ve Yazma Becerisi (Grw), Kısa Süreli
Bellek (Gsm), Uzun Süreli Depolama ve Geri Çağırma (Glr), Görsel İşlemleme (Gv), İşitsel İşlemleme
(Ga), İşlem Hızı (Gs), Karar-Tepki Süresi/Hız (Gt) olmak üzere 10 beceri alanı bulunmaktadır. En alt
katmanda da 70 sınırlı bilişsel beceri yer almaktadır. Kuramın bu şekilde alan yazında yer almasına
karşın McGrew daha sonraki yaptığı çalışmalarda orta katmanda yer alan beceri alanlarının sayısını
16’ya çıkarmıştır. İlave edilen alanlar; Alana Özel Bilgi Becerisi (Gkn), Dokunsal Beceriler (Gh),
Kinestetik Beceriler (Gk), Psikomotor Beceriler (Gp), Koku Alma Becerisi (Go), Psikomotor Hız
Becerisi (Gps) olarak belirlenmiştir (Schneider & McGrew, 2012).
Görüldüğü gibi zeka, tek boyutlu bir kavram olmayıp birçok alt bileşene sahip çok boyutlu bir
kavramdır. Her geçen gün zeka üzerine yapılan çalışmalarla zekayı oluşturan bileşenlerin sayısı da
artmaktadır. CHC kuramının alan uzmanları tarafından benimsenmesi ve birbirinden bağımsız yapılan
birçok çalışmanın kuramı desteklemesi, kuramın geliştirilmesinden sonra geliştirilen birçok zeka
ölçeğinin CHC temelli olmasına neden olmuştur. Ayrıca CHC kuramına göre geliştirilen zeka
ölçeklerinde ortaya çıkan sonuçlara göre bireyin zayıf ve güçlü olduğu alanlara yönelik müdahale
programları geliştirilmiştir (Görgün, 2017; Lerner & Johns, 2012). Bu çalışmada CHC kuramı temel
alınarak geliştirilen zihin egzersizlerinin bilişsel gelişime etkisini incelemek amaçlanmaktadır.
1.1. Gelişim Takip ve Uygulama Programı (GETAP)
Gelişim Takip ve Uygulama Programı (GETAP) bireyin bilişsel gelişimini desteklemek için geliştirilen
zihin egzersizlerinden oluşmaktadır. GETAP’ın ilk versiyonu daha çok muhakeme, dikkat,
konsantrasyon ve bellek alanlarına yönelik egzersizlerle geliştirilmiştir. Daha sonra ise CHC kuramının
orta katmanında yer alan bilişsel becerileri geliştirmek üzere güncellenerek egzersizlerin daha geniş
bilişsel alanlara dağıtıldığı görülmektedir. GETAP zihin egzersizleri Türkiye genelinde bazı öğrenci
gelişim merkezlerinde bireylere bir uzman eşliğinde uygulanan bir programdır. GETAP içinde otuz
çeşit zihin egzersizi bulunmaktadır. Her egzersiz kendi içinde beş bölüme ayrılmakta, her bölümde ise
kolaydan zora doğru otuz seviye bulunmaktadır. Böylece GETAP programını baştan sona bitiren birey
toplamda 4500 egzersiz yapmış olmaktadır. Egzersizler A4 kağıdı boyutunda tasarlanmıştır.
Egzersizler program üzerinden bilgisayar çıktısı alınarak kağıda dökülmekte ve bireye kağıt üzerinde
kalemle işlem yapması sağlanmaktadır.
1. Yöntem
2.1 Araştırma Modeli
Çalışma, bir grup öğrenciye uygulanan egzersiz programının ön test ve son test uygulanarak etkisinin
araştırılması şeklinde olduğundan deneysel araştırma, çalışmada kontrol grubu yer almadığından yarı
deneysel araştırma deseni oluşturularak gerçekleştirilmiştir.
2.2 Örneklem
Araştırmaya yaşları 5-15 yaş arası değişen 31 birey katılmıştır. Araştırmaya katılan bireylerin
ebeveynlerinden gerekli izinler alınmıştır. Uygulanan program devam ederken iki öğrenci programı
bırakmış ve 29 öğrenci ile tamamlanmıştır. Çalışmanın analizinde iki öğrenci çıkarılarak 29 öğrencinin
verileri analiz edilmiştir.
International Journal of Scientific and Technological Research www.iiste.org
ISSN 2422-8702 (Online)
Vol 4, No.2, 2018
48 | P a g e
www.iiste.org
2.3 Veri Toplama Araçları
Bilişsel Değerlendirme Sistemi (CAS), Naglieri ve Das tarafından 1997 yılında yayınlanmıştır. Ölçek,
planlama-dikkat-eş zamanlılık-ardıllık alt başlıklarıyla oluşan PASS teorisine göre geliştirilmiştir
(Naglieri, 1999). CAS, 5-17 yaş aralığındaki bireylerin bilişsel gelişimlerini ölçmektedir. Planlama, Eş
Zamanlılık, Dikkat ve Ardıllık olmak üzere dört endeksten oluşan CAS ölçeğinde her endeskin
ortalama puanı 100, standart sapması ise 15’tir.
2.4 İşlem
Araştırmaya katılan bireylere GETAP zihin egzersizleri 24 hafta boyunca, aralıksız ve yapılan plana
uygun olarak verilmiştir. Her birey toplamda 96 seansta ve yaklaşık 4000 egzersiz yapmıştır.
Araştırmaya katılan bireylerin egzersizleri tam olarak yapmalarına özellikle dikkat edilmiştir.
2. Bulgular ve Yorum
Araştırmada elde edilen ön test ve son test verileri SPSS programı aracılığıyla eşleştirilmiş gruplar arası
t-testi yapılmıştır. Analiz sonucu elde eilen bulgular Tablo-1’de yer almaktadır. Buna göre Planlama
Endeksi’nde grubun öntest puan ortalaması 101,62 son test ortalaması ise 112,38 olduğu
görülmektedir. Planlama endeksinin öntest ve son test arasında anlamlı bir fark olduğu görülmektedir
(p=.000). Bu değerin oldukça geniş etki büyüklüğüne sahip olduğu görülmektedir (d=.605). Dikkat
endeksinde grubun öntest ortalaması 97,69 son test ortalaması ise 108,72 olarak çıkmaktadır. Dikkat
endeksinin ön test ve son test puanları arasında da anlamlı fark olduğu görülmektedir (p=.000). Bu
değerin oldukça geniş etki büyüklüğüne sahip olduğu görülmektedir (d=.706). Eş Zamanlılık
Endeksi’nde grubun öntest puan ortalaması 102,31 son test ortalaması ise 123,62 olduğu
görülmektedir. Eş Zamanlılık endeksinin öntest ve son test arasında anlamlı bir fark olduğu
görülmektedir (p=.000). Bu değerin oldukça geniş etki büyüklüğüne sahip olduğu görülmektedir
(d=1.188). Ardıllık Endeksi’nde grubun öntest puan ortalaması 90,90 son test ortalaması ise 103,83
olduğu görülmektedir. Ardıllık endeksinin öntest ve son test arasında anlamlı bir fark olduğu
görülmektedir (p=.000). Bu değerin oldukça geniş etki büyüklüğüne sahip olduğu görülmektedir
(d=.864). Grubun genel zeka puan ortalaması ise ön testte 97,14 son testte 115,31 olarak görülmektedir.
Öntest ve son test arasında anlamlı bir fark olduğu görülmektedir (p=.000). Bu değerin oldukça geniş
etki büyüklüğüne sahip olduğu görülmektedir (d=1.028).
3. Sonuç
Bu çalışmada GETAP zihin egzersizlerinin bilişsel gelişim alanlarına etkisini incelemek üzere
uygulama öncesi ve sonrasında bireylerin bilişsel gelişimlerini ölçen CAS testi uygulanmış ve elde
edilen veriler analiz edilmiştir. Bulgulara göre çalışmaya katılan bireylerin hem genel zeka puanları
hem de CAS’ta aldıkları endeks puanları anlamlı derecede artmıştır. Yapılan ön test ve son testler
arasındaki farklılığın anlamlı çıkması ve bu değerin etki büyüklüğünün de önemli düzeyde çıkması,
GETAP zihin egzersizlerinin bilişsel gelişimi desteklemede etkili olduğunu göstermektedir.
4. Sınırlılıklar
Çalışmada kullanılan CAS ölçeği Türk örnekleminde standardizasyonu, geçerlik ve güvenirliği
yapılmış bir ölçektir. Araştırmanın sınırlılıklarından biri örneklem grubunun az olmasıdır. Araştırmaya
katılan bireylerin okulda vb. aldıkları diğer eğitimlerin etkisinin ortaya konulamaması ve kontrol
grubunun bulunmaması araştırmanın bir başka sınırlılığıdır.
Kaynakça
Brody, N. (1999). What is intelligence?. International Review of Psychiatry, 11, 19- 25.
Görgün, B. (2017). Özel öğrenme güçlüğünün tanılanması. M. A. Melekoğlu ve U. Sak (Editörler),
Öğrenme güçlüğü ve özel yetenek içinde (54-77). Ankara: Pegem Akademi.
International Journal of Scientific and Technological Research www.iiste.org
ISSN 2422-8702 (Online)
Vol 4, No.2, 2018
49 | P a g e
www.iiste.org
Kamphaus, R. W., Winsor, A. P., Rowe, E. W. & Kim, S. (1997). A history of intelligence test
interpretation. D. P. Flanagan, J. L. Genshaft and P. L. Harrison, (Editörler), Contemporary
ıntellectual assessment: Theories, tests, and ıssues içinde (23-38). New York: Guilford.
Lerner, J. W. & Johns B. H. (2012). Learning disabilities and related mild disabilities. (12. baskı).
Canada: Nelson Education.
McGrew, K. S. (2009). CHC theory and the human cognitive abilities project: Standing on the
shoulders of the giants of psychometric intelligence research, Intelligence, 37, 1–10.
Naglieri, J. A. (1999). Essentials of CAS assessment. New York: J. Wiley & Sons Inc.
Schneider, W. & McGrew, K. (2012). The Cattell-Horn-Carroll model of intelligence. D. P. Flanagan,
J. L. Genshaft and P. L. Harrison, (Editörler). Contemporary intellectual assessment:
Theories, tests, and ıssues içinde (99-144). New York: Guilford.
Spearman, C. (1904). General intelligence, objectively determined and measured. The American
Journal of Psychology, 15(2), 201-292.